گفتگوی صمیمی با خانم اسماعیلی، گفتاردرمانگر تخصصی لکنت: «لکنت یک ضعف نیست، یک سفر است»
“هر کودکی که با لکنت به کلینیک من میآید، یک دنیا نگرانی همراه خود دارد؛ نگرانیهایی که متعلق به خود کودک نیست، بلکه والدین هستند که آن را حمل میکنند و فقط به درمان کامل لکنت در سریعترین زمان ممکن فکر میکنند. من در این مسیر، اول والدین را درمان میکنم، بعد کودک را.”
این جملهی خانم اسماعیلی، گفتاردرمانگر تخصصی لکنت با بیش از 10 سال تجربه، شاید کلید اصلی موفقیت در درمان این اختلال باشد. در این مصاحبه، پای صحبتهای او و یکی از مادرانی نشستهایم که مسیر درمان را با پشتکار طی کرده است. تجربه درمان لکنت این خانواده، میتواند چراغ راه بسیاری از والدین دیگر باشد.
—
لکنت چیست؟ نگاهی از دریچهی تخصص
خانم اسماعیلی، لکنت را اینگونه تعریف میکند:
«لکنت یک اختلال در روانی گفتار است که خود را به شکل تکرار هجاها، کشیدهگویی کلمات یا گرفتگی و بلاک در بیان گفتار نشان میدهد. بسیاری از والدین فکر میکنند لکنت فقط یک مشکل گفتاری است، در حالی که ابعاد روانی و اجتماعی عمیقی هم دارد. تحقیقات نشان داده که لکنت میتواند بر کیفیت زندگی افراد تأثیر گستردهای بگذارد.»
او تأکید میکند که درمان لکنت صرفاً به گفتار ختم نمیشود و باید به جنبههای شناختی و عاطفی آن نیز پرداخته شود.
—
داستان آیدین؛ از نگرانی تا لبخند
مهمان دیگر این مصاحبه، خانم الهام، مادر آیدین 7 ساله است. آیدین از ۴ سالگی دچار لکنت شده بود و این موضوع برای خانوادهاش بسیار نگرانکننده بود.
خانم الهام تعریف میکند:
«آیدین وقتی میخواست حرف بزند، صورتش از شدت فشار قرمز میشد. گاهی وسط یک کلمه گیر میکرد و نمیتوانست ادامه دهد. کم کم از حرف زدن فرار میکرد و ترجیح میداد با اشاره حرف بزند. من شبها تا دیروقت در اینترنت میگشتم تا بفهمم چطور میتوانم به او کمک کنم.»
خانم اسماعیلی در پاسخ به این نگرانی میگوید:
«این واکنش کاملاً طبیعی است. لکنت یک چالش فقط برای فرد نیست، بلکه آزمونی برای یک خانواده است. والدین معمولاً سه اشتباه رایج مرتکب میشوند:
اول، منتظر میمانند تا خودبهخود خوب شود.
دوم، کودک را به خاطر لکنتش سرزنش میکنند.
سوم، بیش از حد به او توجه میکنند و این توجه اضافی خودش تبدیل به یک عامل استرسزا میشود.»
—
اولین جلسهی گفتاردرمانی؛ نقطهی عطف
خانم الهام از اولین جلسهی درمان اینگونه یاد میکند:
«اولین باری که آیدین را به کلینیک خانم اسماعیلی بردم، خیلی مضطرب بودم. اما ایشان با حوصله و آرامش با آیدین صحبت کردند. اول یک ارزیابی جامع از وضعیت گفتار او انجام دادند. بعد به من گفتند که لکنت آیدین از نوع رشدی است و با تشخیص زودهنگام و درمان بهموقع، شانس موفقیت بسیار بالاست.»
خانم اسماعیلی در این باره توضیح میدهند:
«در جلسهی اول، همیشه به والدین میگویم که لکنت یک ضعف نیست، یک سفر است. سفری که شاید شروع پُرچالشی داشته باشد، اما میتواند به لبخندهای دوباره ختم شود. من برای هر کودکی یک برنامهی درمانی اختصاصی طراحی میکنم. برای آیدین، ترکیبی از تکنیکهای گفتاری را در نظر گرفتم.»
—
روشهای درمانی مورد استفاده
خانم اسماعیلی دربارهی روشهای درمانی خود میگویند:
«من از روشهای متنوعی استفاده میکنم که بر اساس شواهد علمی معتبر هستند. یکی از این روشها، برنامهی درمانی وستمید (Westmead) است؛ یک تکنیک گفتاری با زمانبندی هجایی که در آن هر هجا با استرس یکسان ادا میشود. روش دیگری که برای کودکان خردسال خیلی مؤثر است، برنامهی لیدکامب است. تحقیقات نشان داده که این روش تا ۷٫۵ برابر بیشتر از بهبودی خودبهخودی باعث از بینرفتن لکنت در کودکان میشود.»
او اضافه میکند:
«علاوه بر تکنیکهای گفتاری، از رویکرد شناختی-رفتاری هم استفاده میکنم. این روش به کودک کمک میکند تا با تغییر الگوهای ذهنی و رفتاری خود، بهبود گفتاری را تجربه کند. چون لکنت فقط یک مشکل فیزیکی نیست، یک چالش ذهنی و عاطفی هم هست.»
—
نقش والدین در فرآیند درمان
یکی از مهمترین نکاتی که خانم اسماعیلی بر آن تأکید دارند، نقش کلیدی والدین در درمان است:
«بیش از ۵۰ درصد موفقیت درمان به همکاری والدین بستگی دارد. من به مادران و پدران میگویم که درمان در کلینیک فقط 1 ساعت در هفته است؛ باقی زمان در خانه میگذرد. پس والدین باید تمرینات را در خانه پیگیری کنند و محیطی امن و آرام برای صحبت کردن کودک فراهم آورند.»
خانم الهام در این باره میگوید:
«خانم اسماعیلی به ما یک برنامهی روزانه دادند که شامل تمرینات سادهای بود. مثلاً هر روز ۱۰ دقیقه با آیدین شعر میخواندیم یا با ریتم خاصی کلمات را تکرار میکردیم. من این تمرینات را به صورت بازی انجام میدادم تا آیدین خسته نشود. کم کم دیدم که نه تنها لکنتش کمتر شد، بلکه اعتمادبهنفسش هم بیشتر شد.»
—
چالشهای مسیر درمان
هیچ مسیر درمانی بدون چالش نیست. خانم الهام از روزهای سخت میگوید:
«روزهای اول خیلی سخت بود. آیدین گاهی تمرینات را انجام نمیداد و من ناامید میشدم. یک بار حتی فکر کردم شاید این درمان به درد او نمیخورد. اما خانم اسماعیلی به من گفتند که پشتکار مهمتر از هر چیز دیگری است. ایشان گفتند که لکنت ممکن است در بعضی روزها بیشتر شود، مخصوصاً وقتی کودک خسته یا استرسدار است. این نوسانات طبیعی است و نباید ما را ناامید کند.»
خانم اسماعیلی تأکید میکنند:
«یکی از مهمترین کارهایی که در جلسات درمانی انجام میدهم، توانمندسازی والدین است. به مادران میگویم که اگر یک روز تمرینات خوب پیش نرفت، ناراحت نشوند. فردا روز جدیدی است. لکنت یک خط صاف نیست؛ فراز و نشیب دارد. هدف ما این است که دامنهی این نوسانات را کمتر و کمتر کنیم تا بتوانیم نتیجه ی مطلوبی از تجربه درمان لکنت داشته باشیم.»
—
نتیجهی درمان؛ پیروزی بر چالش
پس از ۸ ماه گفتاردرمانی منظم، آیدین توانسته است تا حد زیادی بر لکنت خود غلبه کند.
خانم الهام با چشمانی پر از اشک شوق میگوید:
«امروز آیدین در مدرسه با دوستانش راحت صحبت میکند. دیگر از جواب دادن به سوالات معلم نمیترسد. حتی در نمایشگاه مدرسه، یک شعر کوتاه خواند و همه تشویقش کردند. آن روز، شیرینترین روز زندگی من بود. اگر به من بازگردد، همین مسیر را دوباره طی میکنم، چون ارزشش را داشت.»
خانم اسماعیلی در پایان این مصاحبه به همهی والدین توصیه میکنند:
«اگر فرزندتان علائم لکنت را نشان میدهد، هرگز منتظر نمانید. به یک گفتاردرمانگر تخصصی لکنت مراجعه کنید. درمان زودهنگام کلید موفقیت است. و مهمتر از همه، به فرزندتان عشق بیقید و شرط بدهید. لکنت را بپذیرید، اما اجازه ندهید که زندگی فرزندتان را محدود کند. من بارها دیدهام که کودکانی با لکنت شدید، پس از درمان به افرادی با اعتمادبهنفس بالا تبدیل شدهاند. لکنت پایان راه نیست؛ فقط یک پیچ در جادهی زندگی است.»
—
سخن پایانی
مصاحبه با خانم اسماعیلی و تجربه درمان لکنت آیدین، فرزند خانم الهام نشان داد که درمان لکنت یک مسیر گروهی است؛ مسیری که در آن گفتاردرمانگر، والدین و کودک دست به دست هم میدهند تا به یک هدف مشترک برسند: لبخند دوبارهی کودکی که بدون ترس و نگرانی صحبت میکند.
اگر شما هم تجربهی مشابهی دارید یا سوالی دربارهی درمان لکنت کودکان دارید، خوشحال میشویم نظرات خود را با ما در میان بگذارید.
منابع مطالعاتی بیشتر:
مدرسه لکنت ایران – مرکز تخصصی درمان لکنت
· برنامهی درمانی وستمید (Westmead) برای کودکان
· راهنماییها و توصیههای ضروری به والدین کودکان دارای لکنت